|
Phê bình
:
Sự thật vốn khó
chấp nhận,
một khi bệnh dối trá đã ăn sâu vào trí não
Sau khi
đọc bài
Hai tờ báo của Hội Nhà văn
bịt miệng nữ sĩ Dư Thị Hoàn để " mời đối thoại"
của nhà thơ Trần Mạnh Hảo trên Phùsa số tháng 11 năm 2006, tôi thấy
"tội" cho cho hai tác giả Lã Thanh Tùng và Trần Trương. Anh Hảo gọi
hai nhà văn này một cách rất hình ảnh là
hai gã lực điền, trượng phu võ sĩ, thợ
đấu…có vẻ như không
sai nếu xét về mặt lươn lẹo và tính áp đặt thô bạo của họ. Với hai
bài viết Cơ hội còn đó
nhưng không đơn giản
(Văn nghệ số 42, 21 - 10 -2006)
và
Nhà thơ Dư Thị Hoàn đã đi quá đà
(Nhà
văn tháng 11 - 2006), bạn đọc có thể thấy đây là đòn knock out,
đánh Hoàn Nhi một chưởng chết ngay không kịp ngáp. Nhưng xét cho
cùng, Lã Thanh Tùng và Trần Trương cũng chỉ là những con tốt trong
cuộc cờ tàn vẫn mê muội chịu sự điều khiển của Ban Tư tưởng văn hoá
nhân danh hệ tư tưởng chính thống, canh chừng nền văn học Việt Nam
để nó khỏi chệch khỏi "định hướng xã hội chủ nghĩa". Đến đây tưởng
cũng nên mở ngoặc một chút, từ xưa đến nay, trong cộng đồng các nước
thực sự dân chủ không ở đâu có cơ quan này, ngoại trừ đảng Quốc xã
của A. Hitler và hệ thống các đảng cộng sản đang cầm quyền. Ngay từ
những năm ba mươi của thế kỷ hai mươi, khi chủ nghĩa Marx được nhập
khẩu vào Việt Nam thì mỹ học Marxist, một sản phẩm duy ý chí của nền
văn nghệ Xô viết, cũng tìm cách theo vào tạo nên một chủng virus gây
bệnh tràn lan. Nó, với hệ thống lý thuyết giáo điều, đầy tính tư
biện, nói lấy được, đã biến nền văn học Việt Nam, vốn dĩ không có
mấy thành tựu, thành một thứ sản phẩm nửa dơi nửa chuột bị ngay
chính dân tộc mình chối bỏ.
Từ nhận thức rất sai lầm là
Văn nghệ phục vụ chính trị
mà khởi nguồn là Đề cương văn hoá 1943, cả một thời gian dài
mấy chục năm, các vị lãnh đạo văn hoá văn nghệ luôn "dạy bảo" nhà
văn chỉ được viết cái gì có lợi cho Đảng, (vì Đảng chính là Tổ
Quốc),và không được viết những gì trái với chủ trương, đường lối.
Chính vì thế, cái quyền tối thiểu của nhà văn được nói lên sự thật
gần như bị "treo" vô thời hạn. Viết đến đây tôi chợt nhớ đến câu
chuyện ngụ ngôn Bộ quần áo
mới của hoàng đế.
Cả một vương quốc từ quan thượng thư đầu triều đến muôn ngàn dân
chúng đều nhất loạt ca tụng bộ quần áo "da" của vị hoàng đế ngu ngốc
là đẹp do sợ bị mất đầu. Chỉ đến khi nhà vua mặc bộ "hoàng bào" cùng
đoàn hộ tống đi dạo phố, một thằng bé con nhìn thấy, nó bật cười
sằng sặc và hét tướng lên " A ! Nhà vua cởi truồng !" vị hoàng đế
đáng kính mới ngã ngửa người ra là mình bị tên lái buôn bẻm mép, có
tài đổi trắng thay đen lừa. Sự thực nền văn học Việt Nam đương đại
có khác gì câu chuyện Bộ quần áo mới… kia. Người ta
biết cả đấy nhưng không dám nói thẳng ra, sợ bị Ban tư tưởng văn hoá
"treo bút", sợ A25 "thăm hỏi" nên đành nhắm mắt làm ngơ mặc nhiên
công nhận như là khế ước về sự an toàn nhân thân.
Trên thực tế, hai tác giả Lã Thanh Tùng và Trần Trương
đều hiểu, thậm chí hiểu quá rõ hiện tình văn
học Việt Nam ở cả hai lĩnh vực sáng tác và lý luận phê bình. Không
biết mà nói thì cùng lắm người ta chỉ cho là dốt, điếc không sợ
súng, nhưng biết rõ mười mươi mà vẫn nói liều thì đấy lại thuộc phạm
trù nhân cách, liêm sỉ của người cầm bút. Như vậy cũng có nghĩa là
anh chấp nhận một lối viết lươn lẹo, chỉ hươu bảo ngựa, cam chịu
thân phận cây cảnh, con cảnh để làm vừa lòng nhà cầm quyền. Đành
rằng viết như thế là để bảo hiểm cho anh ta khỏi mất chỗ lĩnh lương
nhưng cái hại thì vô cùng to lớn, không thể tính được bằng tiền. Có
một đội ngũ nhà văn như thế nên hiện tình văn học Việt Nam đang rơi
vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng không biết đến bao giờ mới
thoát ra được khỏi cái mớ bòng bong nhập nhoà lẫn lộn thật giả.
Người đọc chân chính ngao ngán và thất vọng trước hiện tượng nghịch
lý sau đây. Các nhà văn cứ ra sức "sáng tác", các báo chí cứ in, các
nhà xuất bản cứ bán giấy phép, Hội Nhà văn cứ mở các cuộc thi và
trao giải thưởng lu bù nhưng xã hội vẫn dửng dưng bởi họ đã được
"miễn dịch" qua không ít cú "lừa" ngoạn mục. Họ ngoảnh mặt làm ngơ
trước những thứ giải thưởng chạy cửa sau của những tác phẩm được đủ
các nhà phê bình tung hứng mà vẫn không thoát ra khỏi ngưỡng "quốc
doanh", na ná giống nhau, chẳng có gì là sáng tạo đó, mà đua nhau
lên mạng đọc Nguyễn Huy Thiệp, Dương Thu Hương, Phạm Thị Hoài, Đỗ
Hoàng Diệu, Bùi Ngọc Tấn, Vũ Thư Hiên…cho dù những website này luôn
luôn bị bức tường lửa (fire wall) khống chế.
Với tình hình thời tiết chính trị hiện nay, Lã Thanh Tùng và Trần
Trương không xuất hiện tất yếu sẽ có những cây bút khác "xung trận"
" đối
thoại" theo kiểu "ra đòn hội chợ" với nữ sĩ Dư Thị Hoàn. Có trách
chăng là cả hai bài viết khá sống sượng và đầy "mùi"
quyết định luận.
Nghĩa là, trước khi "đánh", các tác giả này tự cho mình là chân lý,
tuyệt đối đúng, đặt Dư Thị Hoàn vào ghế "bị cáo", từ đó tuyên án
bằng một loạt những tội danh ghê người mà không cần đưa ra luận cứ.
Cái kiểu viết lấy được theo phong cách phán xét như thế hoàn toàn
phi văn hoá và thiếu nhân cách.. Thử hỏi Lã Thanh Tùng và Trần
Trương nhân danh cái gì để quy kết nhà thơ Dư Thị Hoàn là xấc xược?
Nói như thế có nghĩa là, hễ cứ được Hội Nhà văn kết nạp là phải răm
rắp vâng lời, bảo sao viết vậy để tri ân? Lại nữa, tác giả Lã Thanh
Tùng còn hỏi một câu rất thừa là tại sao nhà thơ Dư Thị Hoàn không
đề xuất ý kiến của chị với Đại hội Nhà văn Việt Nam khoá 7 vừa qua.
Xin thưa với Lã Thanh Tùng tiên sinh, bản thân tôi, ở Đại hội Nhà
văn khu vực các tỉnh phía Bắc có bài tham luận
Chúng ta không nên tự bằng lòng với một
nền văn học trung bình,
được các nhà văn nhiệt liệt đón nhận, nhưng đến khi vào Đại hội
chính thức thì Đoàn Chủ tịch thẳng tay gạt bỏ cho dù tôi đăng ký
ngay từ đầu. Vào lúc ăn cơm trưa buổi kết thúc, ông Hữu Thỉnh gặp
tôi nói một câu đãi bôi :" Nhiều tham luận quá, bài của Sinh để in
trong kỷ yếu". Người ta đã có một kịch bản sẵn của Đại hội với những
đối tượng" chân gỗ" làm đào kép chính, thế thì làm sao những ý kiến
trái chiều của lớp nhà văn "thảo dân" bạn bè tôi như Dư Thị Hoàn,
Hoà Vang, Trần Quốc Tiến…lọt qua được "mắt xanh" của Đoàn chủ tịch
vô cùng sáng suốt ?
Hiện tượng không muốn nghe những quan
điểm trái ngược với quan điểm chính
thống đã trở thành thói quen của nhà cầm quyền. Văn học nghệ thuật
chỉ là một trong những biểu hiện cụ thể của đặc đỉêm trên. Từ chủ
trương này người ta tha hồ vo tròn bóp méo lịch sử theo cảm hứng của
thiểu số những nhà lãnh đạo chẳng hiểu gì về dân tộc ngoài những
đoạn trích dẫn giáo điều, máy móc lấy từ vô số những toàn tập(bản
dịch thường là sai khá nhiều với nguyên tác) dầy cộp của Marx,
Lénine, Staline… Người ta mặc nhiên đồng nhất lịch sử Đảng với lịch
sử dân tộc mà không thấy rằng, đảng phái chỉ là phương tiện và nhất
thời, dân tộc mới là mãi mãi. Đến chính sử còn như vậy huống hồ là
lịch sử văn học. Cứ suy từ
vụ án Nhân văn giai phẩm
không tiền khoáng hậu thì rõ. Qua hai cuộc hội nghị phê bình lý
luậnTam Đảo và Đồ Sơn, những độc giả ít nhiều còn quan tâm đến nền
văn học Việt Nam lại một lần nữa thất vọng. Không ít người cho rằng,
đó là những cuộc tụ họp vô bổ, thậm chí gây nhiễu dư luận, mục đích
chỉ là để tiêu tiền tài trợ của nhà nước. Mà tiền nhà nước tức là
tiền đóng thuế của nhân dân lao động chứ không phải là tiền chùa để
những quan chức có "dấu son" trong tay duyệt chi vô tội vạ.
Qua hội nghị (tất nhiên là thành công tốt
đẹp), rất nhiều nhà phê bình giả cầy,
ăn theo, cánh hẩu với Ban tổ chức nhất loạt xuất hiện chỉ để đọc
những bài tham luận ngô nghê hoặc cũ rích của thứ mỹ học lỗi thời mà
ngày nay người ta đã vứt vào sọt rác lịch sử. Trong khi ấy, một vài
nhà văn được giải thưởng với những tác phẩm trung bình thậm chí yếu
kém thì vênh vác, luôn tự huyễn hoặc mình là cây đa, cây đề. Những
Thời xa vắng, mảnh đất lắm
người nhiều ma… đã một
thời được tung hứng như những "của quý" của nền văn học Việt Nam bây
giờ ra sao? Xét đến cùng, chúng thật sự chỉ là những của giả, những
sản phẩm tình thế, bám đuôi những nghị quyết sớm nắng chiều mưa, đến
khi nghị quyết không còn thiêng nữa thì chúng cũng hết hơi theo.
Trong khi ấy, truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, Cơ
hội của Chúa của Nguyễn Việt Hà,
Chuyện kể năm 2000 của
Bùi Ngọc Tấn, Đi tìm nhân
vật của Tạ Duy Anh,
Bóng đè
của Đỗ Hoàng Diệu…chẳng ai trao giải, thậm chí
không ít tác phẩm còn bị nghiền thành bột giấy khi vừa rời khỏi nhà
in, chẳng cần "chạy" bất cứ Hội đồng "bô lão" nào, tự nó lại có sức
sống lâu bền với tư cách là văn học đích thực, chinh phục trái tim,
khối óc hàng triệu bạn đọc trong và ngoài nước. Có mỗi một tác phẩm
xứng đáng nhất mà Hội Nhà văn nhìn ra lúc tỉnh táo là Nỗi buồn
chiến tranh thì chẳng hiểu do áp lực từ đâu, sau một thời
gian, chính những người trao giải lại tự phủ định mình tạo ra một vụ
scandale văn chương không mấy tốt đẹp. Đó là sự thật hiển nhiên,
thậm chí không cần phải chứng minh, Hội Nhà văn nghĩ sao? Liệu Hội
có "cắt cử" được hết loạt những Lã Thanh Tùng, Trần Trương suốt ngày
đêm "gác cửa" "đánh một phát chết ngay" những tác giả công khai phát
biểu quan điểm thẩm mỹ của mình trên hàng loạt trang web?
Nhà thơ Dư Thị Hoàn nói
đúng, đúng cả
trăm phần trăm, là " Đã đến lúc nghĩ đến việc thay đổi cả một
guồng máy, mới từ con ốc con vít, mới về công/ kỹ nghệ, mới về tính
năng. Tức là phải dùng nhân tài! Chúng ta không thiếu nhân tài, vấn
đề là không chịu thay ! Một khi chúng ta cứ luẩn quẩn với
bóng ma của chủ nghĩa Marx cùng những sản phẩm "nhái" của nền văn
học Xô viết thì mãi mãi văn học Việt Nam chỉ là mặt hàng thứ phẩm,
hết date, gây ô nhiễm cho môi trường xã hội vốn đã xuống cấp nghiêm
trọng.
Tôi thật ngạc nhiên trước hành vi ứng xử của Hội Nhà v ăn
Việt Nam. Trước một sự kiện nghiêm túc, có liên quan đến danh dự của
nền văn học dân tộc như nhà thơ Dư Thị Hoàn đề cập mà những người có
trách nhiệm lại ngoảnh mặt làm ngơ, để cho hai tác giả Lã Thanh Tùng
và Trần Trương viết những bài phản bác hoàn toàn mang tính chụp mũ
mà không thèm quan tâm đến tính khoa học cũng như ý nghĩa nhân văn
của nó. Có vẻ như, các vị chẳng thiết tha gì lắm với văn học Việt
nam mà chỉ dùng nó làm phương tiện để lên chức, lên lương, mở hội
thảo và đi nước ngoài (nhất là đi Hoa Kỳ) bằng tiền chùa. Nếu có ai
đó trong các vị còn chút lương tri, cảm thấy xấu hổ vì thua chị kém
em của mình thì không bao giờ có cách ứng xử thô bạo, thiếu văn hoá
như thế. Hãy làm một phép so sánh. Người láng giềng Trung Quốc, về
hình thức, cũng tôn thờ thứ chủ nghĩa như Việt Nam, chính thứ chủ
nghĩa ấy đã có lúc bức hại mấy chục triệu người bằng một cuộc Đại
cách mạng văn hoá quái gở. Và giờ đây họ cũng "kiên trì CNXH
theo màu sắc Trung Quốc (mặc dù người ta thừa biết đấy chỉ là những
giảo ngữ), vậy mà chỉ sau không đầy hai thập kỷ, họ xuất hiện hàng
loạt nhà văn với hàng loạt tác phẩm mang tầm cỡ thế giới như Giả
Bình Ao, Mạc Ngôn, Vương Sóc, Vương Mông, Vệ Tuệ,vv…Công bằng mà
đánh giá, văn hoá Việt Nam (trong đó có Văn học) chỉ là một thứ phái
sinh của nền văn hoá Trung Hoa, không phải ta khác họ bởi cái gọi là
"đậm đà bản sắc dân tộc" mà vì cả mấy nghìn năm nay, ta bắt
chước chưa bằng họ. Nền văn hoá, tức là hệ thống giá trị, chỉ là cái
bóng méo mó của người ta, mà lại cực đoan hơn người ta trong lĩnh
vực kiểm duyệt tư tưởng, trù dập không khoan nhượng những ý kiến đối
lập ( tức là những sáng tạo theo quy luật) thì còn lâu mới có được
những tiểu thuyết mang tầm
cỡ Phế đô, Vú nở
mông to, Đàn hương hình…
Vấn
đề cần bàn là chúng ta phải viết lại
lịch sử văn học, phải phản tỉnh và trân trọng những giá trị đích
thực của tiền nhân để lại không cần biết nhà văn ấy ở phe nào. Phải
biết khai mở nguồn tư duy sáng tạo trong một môi trường xã hội lành
mạnh. Không nên chỉ độc quyền có một Hội Nhà văn mà nên thực hiện
phương châm trăm hoa đua nở, nghĩa là để cho người cầm bút tự do lập
các nghiệp đoàn, tự do ra báo và thành lập nhà xuất bản. Đừng coi
nhà văn là những kẻ cứng đầu khó bảo hoặc gán cho họ những tội danh
tưởng tượng như phản động,
chống lại Tổ Quốc hoặc diễn biến hoà bình,vv…
Nhà văn cũng là công dân, sống và hành xử theo luật, không nên bắt
họ phải viết theo định hướng của bất cứ hệ tư tưởng nào. Nhà văn
không cần phải có người dạy bảo. Họ biết cách yêu nước Việt Nam, yêu
nhân dân Việt Nam và biết phải sáng tạo như thế nào để có tác phẩm
ngang tầm thời đại một khi được tự do sáng tác.
Hải Dương 6 /12 /
2006
./.
|
|
|
bút
việt
hồn
quê
Sinh ngày
16 tháng 01 năm 1948 tại thôn An Đông, xã An Bình, huyện Nam Sách,
tỉnh Hải Dương. Tốt nghiệp khoa Ngữ văn Đại học Tổng hợp Hà Nội.
Nguyên là giáo viên giảng dạy môn ngữ văn phổ thông trung học. Hiện
là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, trưởng ban Văn Hội Văn học nghệ
thuật Hải Dương.
Tác phẩm
đã xuất bản
Tập truyện
:
Khúc Trương Chi
Nước mắt của biển
Ảo ảnh
Đêm trăng Tả Giàng
Rừng Ken Chải
Tiểu
thuyết:
Người đàn bà trong lửa
Ga tàu
Hoa mận dại
Thanh kiếm Phù Tang
Ký ức làng Cùa
(chưa
xuất bản)
Địa chỉ :
Khu dân cư 3, thị trấn BếnTắm, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương
Điện thoại
: 0320887031
DĐ : 0982480820
Email :
dangvansinh1948@yahoo.com.vn
|
|
